Epoksi Reçine Kullanımı: Epoksi Nasıl Yapılır, Karışım Oranı ve Döküm Rehberi

Saatlerce özenerek kuruttuğunuz bir çiçeği, hatırası olan bir fotoğrafı veya günlerce zımparaladığınız doğal ceviz kütüğünü kalıba yerleştiriyorsunuz. Karışımı döküp ertesi sabah heyecanla çalışma masanıza gittiğinizde; cam gibi sertleşmiş bir yüzey yerine parmağınıza yapışan, içinde binlerce iğne ucu kabarcık hapsolmuş veya ortası sararıp çatlamış bir dökümle karşılaşmak her üreticinin en büyük korkusudur. İyi haber şu: epoksi reçinede yaşanan bu sorunların neredeyse tamamı el becerisi eksikliğinden değil, reçinenin kimyasal çalışma mantığının (tartım hassasiyeti, döküm kalınlığı ve ortam ısısının) ilk başta doğru kurulmamasından kaynaklanır.

Epoksi reçine kullanımı (epoksi kullanımı) ve epoksi nasıl yapılır yeni başlayanlar için sorusunun en net cevabı şudur: Epoksi nasıl kullanılır veya epoksi reçine nasıl kullanılır denildiğinde süreç; sıvı haldeki A bileşeni (epoksi reçine) ile B bileşeninin (amin bazlı sertleştirici) hassas dijital terazide ağırlıkça 100:50 (2:1) oranında tartılması, 20–25 °C dengeli oda sıcaklığında çift kap aktarma (double potting) tekniğiyle sakin biçimde karıştırılması ve döküm derinliğine uygun viskozitede kalıba uygulanması işlemidir. Bu uygulama rehberinde; ilk denemenizde bile malzeme ziyan etmeden cam berraklığında epoksi döküm ve epoksi çalışması yapmanızı sağlayacak epoksi reçine karışım oranları tablosunu, sığ ve derin dökümler arasındaki ısı (ekzoterm) farkını, epoksi yaparken dikkat edilmesi gerekenler listesini ve kürleşme takvimini tüm atölye sırlarıyla adım adım bulacaksınız.

1. Epoksi İle Neler Yapılır ve Neden Tek Bir Epoksi Her İşe Uymaz? Döküm Kalınlığı ve Sistem Seçimi

Epoksi dünyasına adım atanların aklındaki ilk iki soru "epoksi ile neler yapılır" ve "epoksi reçine nasıl yapılır" (kısaca reçine nasıl yapılır) sorularıdır. Yeni başlayanların en sık düştüğü tuzak, üzerinde "şeffaf epoksi" yazan tek bir ürünle hem 3 mm kalınlığında bardak altlığı hem de 3 cm derinliğinde ceviz nehir masa (river table) dökebileceğini düşünmektir. Oysa epoksi, suyun buharlaşmasıyla kuruyan bir vernik değildir; A ve B bileşenleri birleştiğinde kendi içinde ısı üreterek (ekzotermik reaksiyonla) çapraz bağ kuran termoset bir polimerdir.

Bu fiziksel kural pratikte şu anlama gelir: İnce bir kolye ucu, anahtarlık veya tepsi dökerken reçine geniş bir yüzeye yayıldığı için ürettiği ısıyı havaya kolayca verir; burada reçinenin kalıp detaylarına hızla yayılması ve ertesi gün kalıptan çıkacak kadar çabuk sertleşmesi gerekir. Ancak aynı hızlı reçineyi 2,5 cm derinliğinde dar bir kütük kanalına döktüğünüzde, içeride biriken ısı dışarı çıkamaz. Reçine 80 °C'nin üzerine çıkarak kaynama yapar, köpürür, sararır ve ahşaptan ayrılacak kadar büzüşür.

• İnce Katmanlı ve Sığ Tasarımlar (Tek Seferde 2 mm – 10 mm / Maksimum 1 cm): Takı, kolye ucu, isimli anahtarlık, kuru çiçekli kitap ayracı, bardak altlığı, söz/nişan tepsisi, tablo kaplama ve ahşap gözenek mühürleme işlerinde 450 – 600 mPa·s viskoziteli bir sistem idealdir. Sığ katmanlarda mikro kabarcıkları kendi kendine yüzeye taşıyan ve 16 – 24 saat içinde kalıptan alma sertliğine ulaşan Ancapol Ultra Şeffaf İnce Döküm Epoksi Reçine Seti tam olarak bu katman aralığı için formüle edilmiştir. Üstelik ilk denemelerinizde tek seferde sadece 75 gram veya 150 gram karışım hazırlayacağınız için, 1,5 kg İnce Döküm Başlangıç Seti içinden yalnızca ihtiyacınız kadarını terazide tartıp kalan A ve B şişelerinin ağzını sıkıca kapatarak aylarca saklayabilirsiniz. Seri üretim yapan atölyeler ise birim maliyeti düşürmek için 7,5 kg Set, 15 kg Set veya 30 kg Set seçenekleriyle çalışır.
• Derin ve Kütleli Dökümler (Tek Seferde 10 mm – 30 mm / 1 cm – 3 cm): Ceviz kütük masa (river table), sehpa, derin kalıp içi çiçek/obje hapsetme ve kalın dekoratif blok dökümlerinde reaksiyonu yavaşlatılmış, düşük ekzotermli ve su kadar akışkan (250 – 350 mPa·s) bir sistem kullanılmalıdır. Ancapol Masa Tipi Kalın Döküm Epoksi Reçinesi (7,5 kg, 15 kg ve 30 kg atölye setlerinin yanı sıra küçük derin kalıp denemeleri için 1,5 kg Kalın Döküm Set seçeneğiyle), 180 – 240 dakikalık uzun çalışma süresi sayesinde tek katta 3 cm derinliğe kadar ısınma, sararma veya çatlama yapmadan tüm hava kabarcıklarını yüzeye atarak kürleşir.

2. Epoksi Nasıl Hazırlanır? Dökümden Önce 10 Dakikalık Epoksi Reçine Hazırlama ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Deneyimli bir döküm ustasını yeni başlayandan ayıran en önemli alışkanlık, epoksi nasıl hazırlanır sorusuna A ve B kapaklarını açmadan önce çalışma masasını ve oda şartlarını kurarak yanıt vermesidir. Doğru bir epoksi hazırlama (veya epoksi reçine hazırlama) disiplini olmadan yapılan dökümlerde, elinizde reçineli spatula varken terazi pili aramak veya kalıptaki tozu silmeye çalışmak tüm dökümü riske atar. İşte döküm öncesinde epoksi yaparken dikkat edilmesi gerekenler:

• İdeal Sıcaklık (20 °C – 25 °C): Epoksi soğuğu sevmez. Çalışma odanız 18 °C'nin altındaysa reçine bal gibi koyulaşır, viskozitesi yükselir ve karıştırma sırasında giren hava kabarcıkları yüzeye çıkamaz. Kış aylarında reçine bidonlarınız soğuk bir depoda beklediyse, kullanmadan önce kapakları sıkıca kapalı halde ılık su dolu bir kabın içinde (içine kesinlikle su kaçırmadan) 15–20 dakika bekleterek 22–24 °C'ye getirin; reçinenin su gibi açıldığını ve kabarcıkların kendiliğinden kaybolduğunu göreceksiniz.
• Düşük Nem ve Kuru Malzeme: Havadaki aşırı nem veya kalıbın içindeki tek bir su damlası, B bileşenindeki aminlerle tepkimeye girerek yüzeyde amin kızarması (amine blush) denilen yağlı, puslu bir tabaka bırakır. İçine yerleştireceğiniz çiçeklerin tamamen kurutulmuş (silika jel veya presle nemi alınmış), ahşap parçaların ise kuru olması şarttır. Canlı (taze) çiçek doğrudan epoksiye konursa içindeki su nedeniyle birkaç gün içinde reçine içinde çürür ve kahverengiye döner.
• Su Terazisi ve Kalıp Yüzey Hazırlığı: Akışkan epoksi daima yerçekimini takip eder; masanızdaki 2 milimetrelik eğim bile tepsinizin bir kenarının kalın, diğer kenarının ince kalmasına yol açar. Döküm öncesinde kalıbı su terazisiyle dengeleyin. Silikon kalıbın içindeki görünmez parmak izi yağını ve statik tozu almak için yüzeyi Ancapol %99,9 Saf İzopropil Alkol (İPA) 1 Litre ile silip tamamen uçmasını bekleyin; kalıpta ıslak alkol kalıntısı bırakmayın.

3. Epoksi Karışımı Nasıl Yapılır? 100:50 (2:1) Epoksi Reçine Karışım Oranları ve Gramaj Tablosu

Sosyal medyada ve forumlarda epoksi karışımı nasıl yapılır sorusuna verilen en tehlikeli yanlış tavsiye şudur: "İki bardak A reçinesine bir bardak B sertleştirici koy, hatta daha çabuk kurusun istiyorsan B'yi biraz fazla kaçır." Bu iki cümle, çöpe giden binlerce dökümün bir numaralı sebebidir.

Birincisi; A reçinesinin yoğunluğu ile B sertleştiricisinin yoğunluğu birbirinden farklıdır. Plastik bardakta aynı çizgiye kadar doldurduğunuzda ağırlıkça 2:1 oranını tutturamazsınız. İkincisi; epoksi sertleşmesi stokiyometrik bir kimyasal eşleşmedir: Her epoksi halkası, karşısında tam sayıda amin bağı arar. "Daha hızlı kurusun" diye fazladan sertleştirici eklerseniz, eşleşecek reçine bulamayan B molekülleri içeride serbest kalır ve dökümünüz haftalar geçse de asla sertleşmez, sakız gibi yumuşak kalır (Epoksi Neden Sertleşmez rehberimiz).

Bu yüzden epoksi reçine karışım oranları hesabını her zaman hassas dijital terazide ağırlıkça 100:50 (2:1) oranında yapın: her 100 gram A reçine için 50 gram B sertleştirici tartılır. Aşağıdaki tablo, en küçük takı denemesinden (75 gram) masa dökümüne (7,5 kg) kadar terazide görmeniz gereken net gramajları gösterir:

Pratik formül: Hazırlamak istediğiniz toplam karışım gramajını biliyorsanız A = Toplam × (2/3) ve B = Toplam × (1/3) olarak tartılır. Elinizdeki A reçine gramajından hesaplıyorsanız B = A × 0,5 formülü kullanılır (örneğin 300 g A için 150 g B eklenir ve toplam 450 g karışım oluşur).

4. Adım Adım Epoksi Nasıl Yapılır ve Reçine Nasıl Kullanılır? Çift Kap Karıştırma ve Kabarcık Kontrolü

Tartımı doğru yaptığınız halde dökümünüzün tam ortası taş gibi sertleşip kenarlarında 1 kuruş büyüklüğünde yapışkan bir leke kalıyorsa, bunun sebebi tek kapta karıştırma hatasıdır. Plastik karıştırma kabının yan duvarlarına ve taban köşesine tutunan saf A reçinesi, ne kadar karıştırırsanız karıştırın merkeze tam katılmaz; kalıbı ters çevirip döktüğünüzde ise o çiğ katman en son akarak döküm yüzeyinizin tam ortasına oturur.

Uygulamada epoksi nasıl yapılır ve reçine nasıl kullanılır sorusunu sıfır hatayla çözen profesyonel 4 adımlı protokol şöyledir:

Adım 1: Gözenekli Ahşap ve Kuru Çiçeklerde Ön Mühürleme (Seal Coat)

Kuru çiçek, deniz kabuğu veya ceviz kütük gibi gözenekli malzemeler içlerinde hava taşır. Ana dökümden önce yüzeye fırçayla ince bir kat Ancapol İnce Döküm Epoksi Reçine sürüp jelleşmesini beklerseniz, gözeneklerden sonradan çıkacak hava kabarcıklarını tamamen kilitlemiş olursunuz.

Adım 2: Yavaş Karıştırma ve İkinci Kaba Aktarma (Double Potting)

Boş karıştırma kabını teraziye koyup darasını sıfırlayın (TARE = 0 g); önce A bileşenini, ardından B bileşenini tabloya uygun gramajda tartın. Düz kenarlı spatulayla yumurta çırpar gibi hızlı değil, spatulayı sıvıdan dışarı çıkarıp içeri hava pompalamadan dairesel olarak 2–3 dakika karıştırın. İlk 45 saniyede iki bileşen kırılma indisi farkından dolayı bulutlu ve damarlı görünür; damarlar kaybolup karışım berraklaştığında reçineyi temiz ikinci bir kaba aktarın ve 1 dakika daha karıştırın. Kalıba döküm yaparken ilk kabın dibini asla sıyırmayın.

Adım 3: Alçaktan Döküm ve Epoksi Dökümünde Hava Kabarcığı Nasıl Yok Edilir?

Hazırladığınız karışımı kapta bekletmeden, kalıbın en derin noktasına 3–5 cm mesafeden ince bir ip gibi akıtarak dökün. Peki epoksi dökümünde hava kabarcığı nasıl yok edilir? Dökümden 5–10 dakika sonra yüzeye çıkan mikro kabarcıklarda en kritik ayrım şudur: İnce silikon takı ve bardak altlığı kalıplarında pürmüz alevi tutmak silikonu yakıp reçineye kaynatır. Bu yüzden silikon kalıplarda alev yerine iyi havalandırılan ve kıvılcım kaynaklarından uzak bir ortamda Ancapol %99,9 Saf İzopropil Alkol (İPA) 1 Litre Sprey ile 25 cm yukarıdan yüzeyi ıslatmayacak hafif bir sisleme yapmak, yüzey gerilimini saniyeler içinde düşürerek kalıba zarar vermeden kabarcıkları yok eder. (Uyarı: İPA yanıcıdır; İPA sıktığınız yüzeye kesinlikle pürmüz veya ısı tabancası tutmayın ve İPA'yı karışımın içine inceltici olarak katmayın.)

Adım 4: Renklendirme Seçimi ve Ekipman Temizliği

Renkli veya sedefli tasarımlarda yalnızca epoksi reçineyle uyumu bilinen toz mika/sedef pigmentler veya epoksiye özel pasta renklendiriciler seçin ve A/B oranını pigment dahil toplam ağırlık üzerinden değil, iki ana bileşen üzerinden hesaplayın. Mağazamızdaki sıvı pigmentler Poliüretan ve RTV-2 Kalıp Silikonu sistemleri için test edilmiş olup epoksi reçinede doğrudan uyumlu tamamlayıcı olarak sunulmaz; kullanacağınız her katkıyı ana dökümden önce küçük bir numunede deneyin. Uygulama biter bitmez metal spatulanızdaki henüz sertleşmemiş (ıslak) reçine kalıntılarını suyla değil, Ancapol %99,9 Saf Aseton 1 Litre (veya atölye boyu 5 Litre %99,9 Saf Aseton) ile saniyeler içinde temizleyebilirsiniz (cilt temizliğinde kullanmayın).

5. Epoksi Reçine Ne Zaman Kurur? 4 Aşamalı Kürleşme Takvimi

Yeni başlayanların en sık yaptığı ikinci hata, dökümden 8 saat sonra yüzeye dokunduğunda parmağına reçine bulaşmadığını görüp "Tamamen kurudu!" diyerek parçayı kalıptan çıkarmaya veya zımparalamaya çalışmaktır. Oysa dokunma kuruluğu ile mekanik kürleşme farklı aşamalardır:

6. Yapışkan Yüzey, Kabarcık ve Sararma: Sık Yapılan Hatalar ve Çözüm Tablosu

Döküm sonrasında beklenmedik bir kusurla karşılaştığınızda parçayı hemen çöpe atmayın ve yapışkan yüzeye asla tek başına B sertleştiricisi sürmeyin. Aşağıdaki teşhis tablosu sorunun kaynağını ve parçayı nasıl kurtarabileceğinizi netleştirir:

7. Kalıbınızın Ömrünü Uzatmak: Silikon Kalıp Seçimi ve Kalıp Ayırıcı Sırları

Epoksi reçine kürleşirken ahşap, metal, cam ve MDF gibi yüzeylere çok güçlü şekilde yapışır; buna karşılık silikon yüzeylere doğrudan tutunamaz. Ancak epoksinin kürleşirken ürettiği aminler ve reaksiyon ısısı, 10–15 dökümden sonra hazır silikon kalıbınızın iç yüzeyini kurutup matlaştırır ve bir süre sonra reçine kalıbı yırtarak çıkmaya başlar. Kalıp maliyetinizi korumak ve kendi özel kalıplarınızı üretmek için şu iki noktaya dikkat edin:

• Kalıp Ömrünü Uzatan Kalıp Ayırıcı Uygulaması: Sert masa kalıplarında parçanın kalıba kaynamasını önlemek ve ince döküm kalıplarında detayları kapatmadan parlaklığı korumak için döküm öncesinde Polivaks SV-6 Kalıp Ayırıcı Vaks (300 gr) veya silikon kalıplarda Silikon Kalıplar İçin Sıvı Kalıp Ayırıcı kullanabilirsiniz. (Önemli ipucu: Ceviz nehir masa yaparken epoksinin ahşapla kalıcı olarak kaynaşmasını istediğiniz iç kütük kenarlarına kesinlikle kalıp ayırıcı sürmeyin; ayırıcıyı yalnızca döküm sonrasında sökülecek dış kalıp duvarlarına uygulayın.)
• Kendi Özel Silikon Kalıbınızı Üretmek İsterseniz: Standart hazır kalıpların dışına çıkıp kendi tasarladığınız bir objenin veya dekoratif parçanın kalıbını almak istediğinizde; derin girintili ve kolay çıkması gereken küçük modellerde esnek 10 Shore Beyaz RTV-2 Kalıp Silikonu, tepsi ve bardak altlığı gibi formunu dik tutması gereken kalıplarda ise 15 Shore Beyaz RTV-2 Kalıp Silikonu ile kendi kalıbınızı dökebilirsiniz (Kalıp Silikonu Seçim Rehberi).

8. Epoksi Reçine Kullanımı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Epoksi nasıl yapılır yeni başlayanlar için ve epoksi karışımı nasıl yapılır?

Yeni başlayanlar için epoksi yapılışı; 20–25 °C oda sıcaklığında A reçinesi ile B sertleştiricisinin dijital terazide ağırlıkça 100:50 (2:1) oranında tartılmasıyla başlar. Örneğin 150 gram karışım için 100 gram A ve 50 gram B tartılır, 2–3 dakika yavaşça karıştırılıp ikinci temiz kaba aktarılarak kalıba dökülür.

Masa tipi sararmayan ultra şeffaf epoksi reçine tavsiye: İnce Döküm ile Kalın Döküm farkı nedir?

Ancapol İnce Döküm Epoksi 450–600 mPa·s viskoziteyle tek seferde 1 cm'ye (2–10 mm) kadar takı, bardak altlığı ve tepsi dökümlerinde 16–24 saatte kalıptan çıkar. Ancapol Masa Tipi Kalın Döküm Epoksi ise 250–350 mPa·s düşük viskozitesi ve düşük ekzotermli yapısıyla tek seferde 3 cm'ye kadar kütük nehir masalarda ısınmadan kürleşir.

Epoksi nasıl hazırlanır? İlk denemede tüm seti karıştırmak zorunda mıyım?

Hayır, tüm seti tek seferde karıştırmanıza gerek yoktur. 1,5 kg, 7,5 kg, 15 kg ve 30 kg epoksi setlerimizden dijital terazide yalnızca o anki kalıbınıza yetecek kadar (örneğin 50 g A + 25 g B = 75 gram) tartarak epoksi hazırlama yapabilir, şişelerin kapağını sıkıca kapatarak kalan reçineyi saklayabilirsiniz.

Epoksi dökümünde hava kabarcığı nasıl yok edilir, silikon kalıpta pürmüz kullanılır mı?

İnce silikon kalıplarda pürmüz alevi tutmak silikonu yakıp reçineye kaynatır. Bunun yerine dökümden 5–10 dakika sonra, iyi havalandırılan ve kıvılcım kaynaklarından uzak bir ortamda Ancapol %99,9 Saf İzopropil Alkol (İPA) 1 Litre Sprey ile 25 cm yukarıdan hafif sisleme yapmak yüzey gerilimini düşürerek kabarcıkları güvenle patlatır.

Epoksi reçine hazırlama aşamasında çift kap aktarma (double potting) neden önemlidir?

İlk karıştırma kabının yan duvarlarında ve taban köşelerinde spatulanın tam homojenleştiremediği saf A reçinesi kalabilir. İlk kapta 2–3 dakika sakin şekilde karıştırılan reçineyi temiz ikinci bir kaba aktarıp 1 dakika daha karıştırmak, kalıba çiğ reçine akmasını ve döküm ortasında yapışkan leke oluşmasını tamamen önler.

Epoksi reçine ne zaman sertleşir, kalıptan ne zaman çıkarılır ve ne zaman zımparalanır?

20–25 °C dengeli atölye sıcaklığında İnce Döküm Epoksi 6–8 saatte dokunma kuruluğuna, 16–24 saatte kalıptan alma sertliğine ulaşır. Masa Tipi Kalın Döküm Epokside dokunma kuruluğu yaklaşık 24–48 saattir. Su zımparası ve polisaj gibi mekanik işlemler için parçanın tam kür sertliğine (Shore D 80–85) ulaşması beklenmelidir.

Epoksi çalışması yaparken reçineyi renklendirmek için hangi katkılar seçilmelidir?

Epoksi çalışması sırasında yalnızca epoksi sistemiyle uyumu doğrulanmış toz mika/sedef pigmentler veya epoksiye özel pasta renklendiriciler kullanılmalı, 100:50 oranı A ve B bileşenleri üzerinden korunmalıdır. Yalnızca Poliüretan ve RTV-2 Kalıp Silikonu için test edilmiş sıvı pigmentler epokside doğrudan uyumlu kabul edilmemeli, öncesinde numunede denenmelidir.

Epoksi malzemeleri nereden alınır ve ekipman temizliğinde hangi çözücü kullanılır?

Doğrulanmış TDS değerlerine sahip İnce ve Kalın Döküm epoksi setlerini, RTV-2 kalıp silikonlarını, kalıp ayırıcıları ve saf çözücüleri doğrudan ancapol.com üzerinden veya Ankara İvedik OSB mağazamızdan temin edebilirsiniz. Uygulama sonrası metal spatuladaki ıslak reçineyi %99,9 Saf Aseton ile, döküm öncesi silikon kalıbı ise %99,9 Saf İPA ile temizleyebilirsiniz.